Өгүүллийн зохиогч: МУИС-ийн Антропологийн хөтөлбөрийн IV түвшний оюутан Ц. Мөнхзаяа
Шүүмж бичсэн: МУБИС-ийн НХУС-ийн Түүх, нийгмийн ухааны багшийн IV түвшний оюутан Э. Баатар
Энэхүү өгүүлэл нь монголын малчдын махны худалдаанд оролцох шийдвэрийг зөвхөн зах зээлийн ашиг сонирхлын үүднээс бус, ёс суртахууны эдийн засгийн ойлголтоор тайлбарлахыг зорьсон антропологийн судалгаа юм. Судалгаанд малчид яагаад эдийн засгийн хувьд илүү ашигтай боломжийг үл тоон, малаа ченж болон бойны газарт хямд үнээр өгдөг болохыг соёл, ёс суртахууны хүчин зүйлтэй холбон тайлбарлахыг оролдсон нь судалгааны үндсэн ач холбогдол болж байна.
Юуны өмнө өгүүллийн сэдвийн сонголт нь Монголын нийгэм, эдийн засгийн бодит асуудалтай шууд холбоотой, шинжлэх ухааны ач холбогдолтой байна. Малчдыг махны үнийн өсөлтийн буруутан мэтээр ойлгох олон нийтийн хандлагыг шүүмжилж, уг асуудлыг нийгэм-соёлын өнцгөөс тайлбарлах оролдлого нь антропологийн судалгаанд чухал хувь нэмэр оруулах боломжтой. Мөн судалгаанд ёс суртахууны эдийн засгийн онолыг ашиглан малчдын эдийн засгийн шийдвэрийг тайлбарласан нь онолын хувьд үндэслэлтэй байна.
Өгүүллийн судлагдсан байдлын хэсэг харьцангуй сайн боловсруулагдсан бөгөөд ёс суртахууны эдийн засгийн онолын гол төлөөлөгчдийн бүтээлүүдийг ашигласан байна. Мөн орчин үеийн судалгаануудыг ашиглан мах үйлдвэрлэл, нядалгааны ёс зүйн асуудлыг хөндсөн нь өгүүллийн сэдэвтэй уялдаж байна.
Судалгааны арга зүйн хувьд уг ажил нь чанарын судалгааны аргыг ашигласан нь тухайн сэдэвт тохиромжтой сонголт юм. Хээрийн судалгааг Хэнтий болон Дорнод аймагт хийж, гүнзгийрүүлсэн ярилцлага, оролцон ажиглалтын аргаар мэдээлэл цуглуулсан нь антропологийн судалгааны үндсэн аргачлалд нийцэж байна. Мөн судалгааны өгөгдлийг Dedoose программ ашиглан кодчилж, агуулгын шинжилгээ хийсэн нь судалгааны мэдээллийг системтэй боловсруулах оролдлого хийснийг харуулж байна.
Сул тал: Судалгаанд оролцсон малчдын тоо, ярилцлагын бүтэц, судалгааны хугацаа зэрэг арга зүйн тодорхой мэдээлэл дутмаг байгаа нь судалгааны найдвартай байдал, төлөөлөх чадварыг үнэлэхэд хүндрэл үүсгэж байна.
Өгүүллийн үндсэн хэсэг нь судалгааны хамгийн сонирхолтой хэсэг бөгөөд малчид малаа бойнд өгөх шийдвэрийг ёс суртахууны эдийн засгийн ойлголтоор тайлбарласан нь анхаарал татаж байна. Малчин болон малын хоорондын “ээнэгшин дасах” харилцааг тайлбарлаж, мал нядлах үйлдлээс өөрийгөө холдуулах замаар ёс суртахууны дарамтаас зайлсхийж байгаа тухай дүгнэлт нь судалгааны шинэлэг тал болж байна. Түүнчлэн “нүглийг холдуулах” гэсэн ойлголтоор дамжуулан малчдын шийдвэр гаргалтыг тайлбарласан нь соёл, шашин, ёс суртахууны ойлголтыг эдийн засгийн үйл ажиллагаатай холбож өгсөн байна.
Сул тал: Судалгааны дүн шинжилгээний зарим хэсэгт тайлбар хэт ерөнхий байна. Жишээлбэл, малчид бойнд малаа өгдөг шалтгааныг зөвхөн ёс суртахууны хүчин зүйлтэй холбож тайлбарласан боловч малчдын гэр бүлийн бүтэц, тээврийн зардал, зах зээлийн бүтэц, логистик, ченжийн бодлого, мал эмнэлгийн шаардлага зэрэг бодит эдийн засгийн хүчин зүйлсийг харьцангуй бага авч үзсэн байна. Эдгээр хүчин зүйлсийг илүү өргөн хүрээнд шинжилсэн бол судалгааны тайлбар илүү тэнцвэртэй болох боломжтой байв.
Мөн өгүүллийн бүтцийн хувьд зарим давталт ажиглагдаж байна. Ялангуяа “нүглийг холдуулах” болон “малтай ээнэгшин дасах” хэсгүүдэд өмнө хэлсэн санаанууд дахин давтагдсан байна. Үүнийг товч байдлаар нэгтгэсэн бол өгүүллийн бүтэц илүү цэгцтэй болох боломжтой байв.
Ном зүйн жагсаалт нь олон улсын болон дотоодын эх сурвалжуудыг ашигласан нь давуу тал боловч зарим эшлэл текст дотор бүрэн тодорхой биш, зарим бүтээлийн мэдээлэл дутуу байна. Иймээс эшлэлийн хэлбэрийг нэг стандартад оруулах шаардлагатай байна.
Дүгнэн үзвэл энэхүү өгүүлэл нь Монголын мал аж ахуй, махны худалдааны асуудлыг антропологийн өнцгөөс авч үзсэн сонирхолтой, шинэлэг оролдлого юм. Малчдын эдийн засгийн шийдвэрийг ёс суртахууны эдийн засгийн онолоор тайлбарласан нь судалгааны гол давуу тал болж байна. Гэсэн хэдий ч тээврийн зардал, зах зээлийн бүтэц, логистик, ченжийн бодлого, мал эмнэлгийн шаардлага зэрэг бодит эдийн засгийн хүчин зүйлсийг авч үзэж судалгааны хүрээг илүү өргөжүүлбэл уг өгүүллийн шинжлэх ухааны үнэ цэнэ цаашид нэмэгдэх боломжтой юм.
